طلاق عُسر و حَرَج

طلاق عُسر و حَرَج چیست؟ معنای لغوی عسر و حرج چیست؟ شرایط طلاق کدامند؟ در این مقاله قصد داریم به پرسش های نامبرده شده، پاسخ دهیم و آنها را شرح دهیم.

عسر در لغت به معنای مشقت، سختی و شدت است.

حرج در لغت به معنای تنگنا و گناه و در تنگی قرار گرفتن است.

مطابق ماده 1133 قانون مدنی مرد می تواند هر زمان که خواست و اراده نمود که همسر خود را طلاق دهد. دادگاه تقاضای مرد مبنی بر طلاق همسر خود را بررسی و حکم طلاق را صادر خواهد نمود. ولیکن اجرای صیغه طلاق را منوط به پرداخت حقوق مالی زوجه از قبیل مهریه و… می نماید.

اما زن برای طلاق گرفتن از همسر خود می‌بایستی یکی از شروط 12 گانه مندرج در عقدنامه خود را به اثبات برساند. سپس مجوز طلاق برای وی صادر خواهد شد. برای نمونه؛ چنانچه مرد براساس حکم قطعی دادگاه به حبس محکوم شود و مدت حبس 5 سال یا بیشتر از 5 سال باشد، زن می تواند با استناد به حکم قطعی دادگاه تقاضای صدور حکم طلاق نماید. دادگاه با احراز محکومیت زوج به 5 سال حبس یا بیشتر، درخواست زوجه را اجابت می نماید. و نتیجتا زوجه می تواند از همسر خود جدا شود.

چنانچه زنی بخواهد از همسر خود طلاق بگیرد:

ابتدا سند ازدواج خود را مطالعه و به استناد یکی از شروط 12 گانه مندرج در سند ازدواج اقدام به تشکیل پرونده طلاق نماید. در صورتی که هیچ یک از شروط 12 گانه سند نکاح در مورد زن مصداق نداشته باشد، می بایست به استناد ماده 1130 قانون مدنی و با اثبات عسر و حرج تقاضای طلاق نماید. با اثبات عسر و حرج، دادگاه زوج را اجبار به طلاق می نماید. اگر اجبار نیز میسر نشود؛ آنگاه زن با اجازه و اذن دادگاه طلاق داده می شود.

چنانچه ادامه زندگی زناشویی برای زن غیرممکن بوده و با ادامه زندگی، زن در سختی و تنگنا قرار گیرد به نحوی که زندگی برای زوجه غیرقابل تحمل شود، قانون به زن اجازه می دهد که با اثبات عسر و حرج از دادگاه تقاضای طلاق نماید.

یکی از طرقی که زوجه می تواند به استناد آن از دادگاه خانواده تقاضای طلاق کند، عسر و حرج است. مصادیق ادعای عسر و حرج بسیار متنوع است. مواردی که در قانون ذکر شده است از باب مثال و نمونه می‌باشد. یکی از موارد نسبتا شایع این است که زمان مدیدی از زمان عقد گذشته است ولی زوجه هنوز باکره باشد. در اینجا به چند موضوع باید توجه کرد و در واقع ادعای عسر و حرج چند فرض متصور است:

۱- عقد نکاح واقع شده است ولی زندگی مشترک اصطلاحا زیر یک سقف آغاز نشده است. حال ممکن است این موضوع چند سال ادامه پیدا کند. در این فرض زوجه نمی تواند به دلیل عسر و حرج ناشی از عدم ازاله بکارت به دادگاه مراجعه کند. البته که اگر مدت غیر متعارفی زوج او را بلاتکلیف رها کرده است، می تواند در این زمینه به دادگاه مراجعه کند.

۲- در فرض دوم مرد (زوج) ناتوانی جنسی به دلایل روحی و جسمی دارد که به فراخور حال زوجه می تواند دادخواست فسخ یا طلاق به دلیل عسر و حرج تقدیم دادگاه کند.

۳- فرض سوم این است که؛ زندگی مشترک زوجین شروع شده است و علی رغم گذشتن مدت معقول و متعارف هنوز زوجه دوشیزه می باشد و ضمنا زوج مشکل جسمانی زناشویی ندارد. در این فرض رویه دادگاه ها این است که صرف دوشیزه ماندن زوجه دلیلی بر ناتوانی جنسی زوج نمی‌باشد و مصداق عسر و حرج نیست. مگر این که زوجه دلیل بیاورد که زوج عمدا برای مدت طولانی با او زناشویی نمی‌کند.

استنکاف از پرداخت نفقه:

اگر مردي طبق ماده ۱۱۲۹ قانون مدنى، مردى مرتکب ترک نفقه گردد، زن به استناد اين ماده مى تواند، از دادگاه تقاضاى طلاق نمايد. اما به دليل اهميت پرداخت نفقه از سوى مرد در صورتى که از پرداخت نفقه خوددارى شود، مى تواند يکى از مصاديق عسر و حرج نيز به حساب آمده و براساس آن نيز زوجه تقاضاى طلاق نمايد.
۲) سوء معاشرت
۳) زناشويى غيرمتعارف
۴) اکراه شديد
۵) اختلاف سنى زياد
۶) ازدواج مجدد بدون رضايت همسر اول
۷) جنون در صورتى که از موارد فسخ نباشد
۸) عدم رعايت شغل متناسب با حيثيت خانوادگى زوجه

زن اگر بتواند در دادگاه ثابت نمايد که زندگي او با همسرش سخت و غير قابل تحمل است و طلاق از جانب زوجه به دليل عسر و حرج است و دادگاه آنرا تاييد کند می‌تواند بدون رضايت مرد طلاق بگيرد. با توجه به زندگی زناشويی زوجين موارد طلاق از جانب زوجه به دليل عسر و حرج می تواند متفاوت باشد. همه موارد عسر و حرج قابل جمع کردن و احصاء نيست. و هر زنی می‌تواند مصاديق طلاق از جانب زوجه به دليل عسر و حرج خودش را داشته باشد. اما مواد ۱۱۳۳-۱۱۲۹ و ۱۱۳۰ قانون مدنی به موضوع عسر و حرج زن پرداخته است و تجويز طلاق را از اين طريق صادر کرده است مواردی را به عنوان مثال و تمثيل ذکر کرده است.

موارد ذيل در صورت احراز توسط دادگاه صالح از موارد طلاق به دليل عسر و حرج محسوب می‌گردد:

۱ـ ترک زندگی خانوادگی توسط زوج حداقل به مدت شش ماه متوالی يا ۹ ماه متناوب در مدت يک سال بدون عذر موجه.

۲ـ اعتياد زوج به يکی از انواع مواد مخدر يا ابتلای وی به مشروبات الکلی که به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و امتناع يا عدم امکان الزام وی به ترک آن در مدتی که به تشخيص پزشک برای ترک اعتياد لازم بوده است. در صورتی که زوج به تعهد خود عمل ننمايد يا پس از ترک، مجدداً به مصرف مواد مذکور روی آورد، بنا به درخواست زوجه طلاق انجام خواهد شد.

۳ـ محکوميت قطعی زوج به حبس پنج سال يا بيشتر.

۴ـ ضرب و شتم يا هرگونه سوء رفتار مستمر زوج که عرفاً با توجه به وضعيت زوجه قابل تحمل نباشد.

۵ـ ابتلاء زوج به بيماريهای صعب العلاج روانی يا ساری يا هر عارضه صعب العلاج ديگری که زندگی مشترک را مختل نمايد.

موارد مندرج در اين قانون مانع از آن نيست که دادگاه در ساير مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود حکم طلاق صادر نمايد.

شما عزیزان می‌توانید نمونه‌ای از دادخواست طلاق را نیز مطالعه نمائید.